ประวัติความเป็นมา

อำเภอเมือง น่าน  เป็นอำเภอหนึ่งในจำนวน  15  อำเภอ  ของจังหวัดน่าน  แต่เดิม  เรียก ชื่ออำเภอนี้ว่า “ แขวงนครน่าน “  ได้จัดตั้งขึ้นเมื่อ ปี  พ.ศ. 2442    โดยกระทรวงมหาดไทยมอบหมายให้  พระยามหาอำมาตยาธิบดี  (เส ง  วิระยศิริ)  พร้อมด้วยพระเจ้าสุริยพงศ์ผริตเดช  เจ้าครองนคร , พระยา สุนทรนุรักษ์  (เลื่อง  ภูมิรัตน์)  ข้าหลวงประจำเมืองและเจ้านายท้าวพญา ทั้งปวง     จัดระเบียบการปกครองตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้อง ที่  ร.ศ. 116 (พ.ศ. 2440) แบ่งเขตแคว้นนครน่านออกเป็น  8  แขวง  มี “ แขวง นครน่าน “  เป็นหนึ่งในแปดแขวงนั้น  ซึ่งรวมตำบลเมืองน่าน  เมืองสา  เมือง พง   เมืองไชยภูมิ  เมืองบ่อว้า  ตั้งที่ว่าการแขวงที่ตำบลเมือง น่าน     พระยาสุนทรนุรักษ์   ข้าหลวงประจำเมืองขณะนั้นได้แต่งตั้งให้นาย ช้อย (ไม่ทราบนามสกุล)    ดำรงตำแหน่งนายแขวงนครน่านคนแรก
อาคารที่ว่าการแขวงนครน่านเป็นเรือนไม้ไผ่สองชั้น   ชั้นบนใช้เป็นสถานที่ ว่าการนครน่าน (ศาลากลางจังหวัด)  ชั้นล่างใช้เป็นที่ว่าการแขวงนคร น่าน ตั้งอยู่บริเวณที่ตั้งศาลากลางจังหวัดน่านในปัจจุบัน   และปรับปรุง สร้างเป็นอาคารเรือนไม้  2 ชั้น  หลังคามุงด้วยกระเบื้องไม้  งบ ประมาณ  1  หมื่นบาท  เมื่อปี  พ.ศ.  2449
เมื่อปี พ.ศ. 2457 ประเทศสยามได้ประกาศใช้  พ.ร.บ. ลักษณะปกครองท้อง ที่  เขตแคว้นนครน่านจึงได้ แบ่งการปกครองออกเป็นอำเภอ  ตำบล  หมู่บ้าน  มี นายอำเภอ กำนันผู้ใหญ่บ้าน  ปกครองดูแลราษฎร  ขึ้นตรงต่อข้าหลวงประจำ เมือง “แขวงนครน่าน”  จึงเปลี่ยนเป็น “อำเภอเมืองน่าน”  ตั้งแต่นั้นมา  โดย มีขุนยมนาณัติการ     (2457  –  2460)    ได้ชื่อว่าเป็นนายอำเภอคนแรก ของ “ อำเภอเมืองน่าน ” 
อยู่มาได้   26   ปี  (พ.ศ. 2475)   อาคารเรือนไม้หลังเดิมชำรุดทรุดโทรม มาก  ประจวบกับเมื่อปี  พ.ศ. 2474  เจ้ามหาพรหมสุรธาดา  เจ้าผู้ครองนครได้ ถึงแก่พิราลัยหอคำ  (อาคารพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติน่าน   ปัจจุบัน)  อันเป็น ที่สถิตของเจ้าผู้ครองนครว่างลง   ทางราชการจึงขออนุมัติย้ายสถานที่ว่าการ นครน่านเข้าทำการที่หอคำ สมัยขุนกิจธนาสาร (อังกฤษ  สุรคุปต์)  เป็นนาย อำเภอ   ได้ขออนุมัติรื้ออาคารเรือนไม้เดิมที่ชำรุด สร้างเป็นที่ว่าการ อำเภอเมืองน่าน แทนอาคารเดิมเมื่อ พ.ศ. 2510  สมัยที่  นาย ผิน  ปานกลาง  เป็นนายอำเภอเมืองน่าน  จังหวัดน่าน   ได้รับอนุมัติงบประมาณ ให้สร้างศาลากลางจังหวัดน่าน  (28 ต.ค. 2510)  จะดำเนินการสร้างศาลากลาง จังหวัด  ณ  บริเวณที่ว่าการอำเภอเมืองน่านทำการอยู่ขณะนั้น อำเภอเมืองน่าน จึงจำเป็นต้องหาพื้นที่สร้าง  ที่ว่าการอำเภอใหม่ และได้รับงบประมาณให้ สร้างอาคารที่ว่าการหลังพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติน่าน   ปัจจุบันที่ว่าการ อำเภอเมืองน่านแห่งนี้    ได้ใช้เป็นอาคารของสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดน่าน
อาคารที่ว่าการอำเภอเมืองน่านในปัจจุบันได้รับงบประมาณจากกระทรวงมหาดไทยให้ สร้างที่ว่าการอำเภอหลังใหม่  ณ บ้านค่าใหม่ไชยเจริญ        ตำบลไชย สถาน  ห่างจากตัวจังหวัด   4.3  กิโลเมตร   ซึ่งนางสาวสุนันท์   ลิ้ม ตระกูล  โดยนายสุมิตร  ลิ้มตระกูล  บริจาคที่ดินตามโฉนดที่ดินเลข ที่ 32793   จำนวน  15    ไร่    และนายสุรพล  เธียรสูตร บริจาคที่ดิน ตาม  นส. 3 ก.  เลขที่   194  จำนวน  8  ไร่     1  งาน   53  ตารางวา  ให้ กระทรวงการคลัง  โดยราชพัสดุ   จังหวัด น่าน             (17  มีนาคม  2538)   สร้างที่ว่าการอำเภอเมืองน่าน  ห้าง หุ้นส่วนจำกัด  ส.สรรพกิจก่อสร้าง เป็นผู้ประมูลงานรับเหมาก่อสร้างได้ในวง เงิน  6,594,000  บาท  (หกล้านห้าแสนเก้าหมื่นสี่พันบาทถ้วน)  ตามสัญญาลง วันที่  16  สิงหาคม  2537  ในระยะเริ่มแรกแขวงนครน่านมีตำบลเมือง น่าน   เมืองสา  (แยกเป็นอำเภอเวียงสา  เมื่อ  พ.ศ.  2461  ได้เปลี่ยนชื่อ อำเภอเวียงสา  เป็นอำเภอบุญยืน)  เมืองไชยภูมิ  เมืองบ่อว้า  เมือง พง (อำเภอสันติสุข)  เมืองเหล่านี้ได้ปรับปรุงเปลี่ยนแปลงเป็นตำบล ต่าง ๆ   จนในปัจจุบันอำเภอเมืองน่าน   มีพื้นที่การ ปกครอง  10   ตำบล  109  หมู่บ้าน   และ  28  ชุมชน  (ในเขตเทศบาลเมือง น่าน)

แบ่งการปกครองออกเป็น 10 ตำบลและ 1 เทศบาลเมือง 
 คือ
ตำบลไชยสถาน  
ตำบลถืมตอง
ตำบลสะเนียน
ตำบลเรือง
ตำบลบ่อสวก
ตำบลกองควาย
ตำบลดู่ใต้
ตำบลนาซาว
ตำบลบ่อ
ตำบลผาสิงห์
เทศบาลเมืองน่าน

อำเภอเมืองน่านเป็นจุดศูนย์กลางของการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม  

(Visited 1,539 times, 1 visits today)