แผนชุมชน

เข้าชม 3,646 ครั้ง

แผนชุมชน

ความหมายแผนชุมชน

แผนชุมชน หมายถึง กิจกรรมพัฒนาที่เกิดขึ้นจากคนในชุมชนที่มีการรวมตัวกัน เพื่อจัดทำแผนขึ้นมาใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาชุมชนหรือท้องถิ่นของตนเอง ให้เป็นไปตาม ที่ต้องการและสามารถแก้ปัญหาที่ชุมชนเผชิญอยู่ร่วมกันได้ โดยคนในชุมชนได้มาร่วมกันคิด ร่วมกำหนดแนวทาง และกิจกรรมการพัฒนาของชุมชน โดยยึดหลักการพึ่งพาตนเอง ลดการพึ่งพิงภายนอก ด้วยการคำนึงถึงศักยภาพ ทรัพยากร ภูมิปัญญา วิถีชีวิต วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่นเป็นหลัก ซึ่งบางกิจกรรมที่ชุมชนไม่สามารถทำเองได้ ก็สามารถขอรับการสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอกได้ โดยชุมชนเสนอแผนชุมชนเข้าเป็นแผนขององค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) หรือแผนงาน/โครงการของราชการได้ แผนชุมชนมีชื่อเรียกแตกต่างกันตามความเข้าใจของแต่ละท้องถิ่น อาทิ แผนแม่บทชุมชน แผนชุมชนพึ่งตนเอง แผนชีวิต เป็นต้น

การบูรณาการแผนชุมชน

หมายถึง วิธีการร่วมมือกันทำงานของหน่วยงานสนับสนุนการพัฒนาภายนอกชุมชนทุกภาคส่วน โดยยึดหลักการใช้พื้นที่เป็นตัวตั้ง ชุมชนเป็นศูนย์กลาง ชาวบ้านเป็นเจ้าของเรื่อง โดยใช้กระบวนการจัดทำแผนชุมชนเป็นเครื่องมือดำเนินกิจกรรมพัฒนาให้เป็นไปตามความต้องการของชุมชน มากกว่าวัตถุประสงค์ของหน่วยสนับสนุน การบูรณาการ มีทั้งบูรณาการด้านกลไก/บุคลากร กระบวนการและเครื่องมือ แผนงานและงบประมาณ

แนวทางการขับเคลื่อนกระบวนการแผนชุมชนแบบบูรณาการ

กรมการพัฒนาชุมชน จึงได้จัดทำแนวทางให้กับเจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชน ได้ศึกษาทำความเข้าใจและพิจารณาดาเนินการเพิ่มเติม ดังนี้

  1. สนับสนุนข้อมูลสารสนเทศชุมชนให้แก่แกนนำชุมชน/คณะทำงานด้านแผนฯ ของคณะกรรมการหมู่บ้าน (กม.) ใช้ประโยชน์ในการทบทวนปรับปรุงแผนชุมชน เพื่อบูรณาการให้เป็นแผนพัฒนาหมู่บ้าน/ชุมชน และส่งเสริมให้วิเคราะห์ปัญหาจากข้อมูลชุมชน จปฐ. กชช. 2ค บัญชีรับ-จ่ายในครัวเรือน ข้อมูลสุขภาพ ข้อมูลอาชีพ/เกษตร เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในหมู่บ้าน/ชุมชน รวมถึง การวิเคราะห์ความเปลี่ยนแปลงของสถานการณ์ในอนาคต เช่น การเคลื่อนย้ายแรงงาน ประชาคมอาเซียน การตลาดและราคาสินค้า การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศและภัยธรรมชาติ ภาวะสงคราม ฯลฯ
  2. สนับสนุนองค์ความรู้ ในเรื่องกระบวนการจัดทำแผนชุมชน การบูรณาการแผนชุมชนระดับหมู่บ้าน และการเป็นวิทยากรกระบวนการรวมทั้งให้ความร่วมมือในด้านวิทยากรกระบวนการทบทวนแผนพัฒนาหมู่บ้าน/ชุมชน ให้แก่แกนนำชุมชน/คณะทำงานด้านแผนฯ ของ คณะกรรมการหมู่บ้าน (กม.) ตลอดจนสนับสนุนประสานงานให้ผู้นำชุมชน ผู้นำกลุ่มองค์กรชุมชน
  3. ส่งเสริมให้แกนนำชุมชน/คณะทำงานด้านแผนฯ ของ คณะกรรมการหมู่บ้าน (กม.) จัดทำแผนพัฒนาหมู่บ้าน/ชุมชน ให้มีคุณภาพ ตามเกณฑ์การประเมินคุณภาพแผนชุมชนแนบท้าย (6 ตัวชี้วัด) โดยชุมชน สามารถประเมินตนเองได้ทันทีที่จัดทำแผนพัฒนาหมู่บ้าน/ชุมชนเสร็จ และสมัครเข้ารับการรับรองมาตรฐานแผนชุมชนจากคณะกรรมการรับรองมาตรฐานแผนชุมชนจังหวัด
  4. สนับสนุนองค์ความรู้ให้กับคณะกรรมการศูนย์ประสานงานองค์การชุมชนระดับตำบล (ศอช.ต.) และแกนนำชุมชน ที่เป็นกลไกในการบูรณาการแผนชุมชนของตำบล ในเรื่องกระบวนการแผนชุมชน การบูรณาการร่วมกับหน่วยงานภาคี เทคนิคเครื่องมือสร้างการมีส่วนร่วม (วิทยากรกระบวนการ) รวมทั้ง วิธีการขั้นตอนการบูรณาการแผนชุมชนระดับตำบล
  5. ประสานทำความเข้าใจกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อบต./เทศบาล) เพื่อสนับสนุนภารกิจของศูนย์ประสานงานองค์การชุมชนระดับตาบล (ศอช.ต.) โดยมีคาสั่งแต่งตั้ง/มอบให้ ศอช.ต. เป็นกลไกภาคประชาชน ที่จะช่วยหรือร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จัดเวทีบูรณาการ แผนพัฒนาหมู่บ้าน/ชุมชนเป็นแผนชุมชนระดับตำบล เพื่อนำไปปรับเข้าสู่แผนพัฒนาท้องถิ่น และจัดทำเป็นร่างข้อบังคับงบประมาณประจำปีต่อไป
  6. ส่งเสริมให้ แกนนำชุมชน คณะกรรมการหมู่บ้าน (กม.) และประชาชนในหมู่บ้านพึ่งตนเอง ชักชวนกันลงมือจัดดำเนินกิจกรรมโครงการตามแผนพัฒนาหมู่บ้าน/ชุมชน ที่ประชาชนทำเองได้โดยร่วมกัน/แบ่งงานกัน รับผิดชอบดำเนินการ เพื่อแก้ไขปัญหาและตอบสนอง ความต้องการของคนในชุมชนโดยไม่ขอใช้งบประมาณจากภายนอก (อย่างน้อยร้อยละ 30 ของแผน ตามเกณฑ์ประเมินคุณภาพแผนชุมชน) รวมทั้งกระตุ้นให้แกนนำชุมชน คณะกรรมการหมู่บ้าน (กม.) และประชาชนในชุมชน/หมู่บ้าน ได้เข้าร่วมเป็นคณะติดตามประเมินผลการดำเนินกิจกรรมโครงการนั้น ด้วยตนเอง

ผลประโยชน์ที่ได้รับ

  1. เกิดกระบวนการบูรณาการแผนชุมชนเพื่อความเข้มแข็งของชุมชนและเอาชนะความยากจน ครอบคลุมทุกตำบลทั้ง 75 จังหวัด
  2. เกิดเวทีชุมชนที่มีความต่อเนื่อง เพื่อร่วมกันพัฒนาและแก้ไขปัญหาความยากจนในชุมชนของตนเอง
  3. คนในชุมชนได้พัฒนากระบวนการเรียนรู้ ประสบการณ์ และพัฒนาขีดความสามารถในการจัดการการพัฒนาและแก้ไขปัญหาของชุมชนที่ผ่านกระบวนการบูรณาการแผนชุมชน เพื่อสร้างความเข้มแข็งของชุมชน การพึ่งตนเองของชุมชน และเอาชนะความยากจนโดยอาศัยฐานทุนทางสังคม ทุนทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น และทรัพยากรในท้องถิ่นชุมชน
  4. มีการขยายและเชื่อมโยงเครือข่ายภาคีการพัฒนาในทุกระดับ ซึ่งเป็นทุนทางสังคมที่จะช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนและเอาชนะความยากจน
  5. มีการปรับเปลี่ยนแนวคิดและระบบการบริหารจัดการภาครัฐ โดยเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในสังคม และเน้นบทบาทของชุมชนในการจัดการพัฒนาและแก้ไขปัญหาตามความต้องการของตนเอง
  6. หน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคีการพัฒนา ใช้แผนชุมชนเป็นฐานข้อมูลในการจัดทำแผนงาน/โครงการ และงบประมาณสนับสนุน เพื่อที่จะสามารถแก้ไขปัญหาความยากจนได้อย่างเป็นรูปธรรม
  7. มีฐานข้อมูลแผนชุมชน ที่หน่วยงานภาครัฐ ภาคีการพัฒนาต่างๆ และประชาชนทั่วไปสามารถเข้าถึงข้อมูลได้

เกณฑ์การประเมินคุณภาพแผนชุมชน (6 ตัวชี้วัด) ประกอบด้วย

  1. มีกระบวนการวิเคราะห์ตนเองของคนในชุมชน โดยพิจารณาจากฐานข้อมูลการใช้บัญชี รับ-จ่ายของครัวเรือน ในการวิเคราะห์ปัญหาความต้องการในระดับครัวเรือน โดยดูจากข้อมูลครัวเรือนที่ทำและใช้ (บัญชีรายรับ-รายจ่าย) ร้อยละ 70 ขึ้นไป
  2. มีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดทาแผน โดยพิจารณาจากฐานข้อมูลระดับการมีส่วนร่วมของประชาชนในเวทีจัดทาแผนชุมชน โดยดูจากระดับการมีส่วนร่วมของประชาชน ร้อยละ 70 ขึ้นไป
  3. มีส่วนร่วมขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ในการจัดทาแผนตั้งแต่ต้น โดยพิจารณาจากฐานข้อมูลการมีส่วนร่วมของ อบต. ในการจัดทาแผนตั้งแต่ต้น รวมทั้ง มีการนำกิจกรรมในแผนชุมชนไปบรรจุไว้ในแผนพัฒนาท้องถิ่น เพื่อนาไปสู่การจัดทาเป็นข้อบังคับงบประมาณประจำปี หรือเข้าร่วมดาเนินกิจกรรมโครงการกับชุมชน ของ อบต.
  4. มีกระบวนการจัดทาแผนชุมชน ตามแนวปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง (มีความพอประมาณ มีเหตุผล มีภูมิคุ้มกัน มีความรู้ และมีคุณธรรม)
  5. มีกิจกรรมพึ่งตนเอง (ทำเอง) อย่างน้อยร้อยละ 30 ของกิจกรรมในแผนชุมชนและมีการนำไปลงมือปฏิบัติจริง ร้อยละ ๓๐ ของกิจกรรมพึ่งตนเอง
  6. มีแผนชุมชนเป็นลายลักษณ์อักษร เป็นรูปเล่ม เป็นปัจจุบัน

การจัดระดับ

  1. แผนชุมชนที่ผ่านเกณฑ์ 6 ข้อ เป็นแผนชุมชนที่มีคุณภาพระดับดีมาก
  2. แผนชุมชนที่ผ่านเกณฑ์ 5 ข้อ เป็นแผนชุมชนที่มีคุณภาพระดับดี
  3. แผนชุมชนที่ผ่านเกณฑ์ 4 ข้อ เป็นแผนชุมชนที่มีคุณภาพระดับพอใช้

หมายเหตุ : พัฒนากรสนับสนุนให้แผนชุมชนคุณภาพดีมากและคุณภาพดี (ตามลำดับ) เข้าสู่กระบวนการรับรองมาตรฐานแผนชุมชน ทั้งนี้ ยกเว้นแผนชุมชนที่ผ่านการรับรองมาตรฐานแผนชุมชนในปี 2554 ที่ผ่านมา

ตัวอย่างแผนชุมชนที่ผ่านเกณฑ์ 6 ข้อ อำเภอกระทุ่มแบน สามารถโหลดข้อมูลได้ที่ ดาวน์โหลด

(Visited 3,646 times, 1 visits today)