ประวัติความเป็นมา

     ในอดีตกาล พ.ศ.2309 กองทัพพม่ายกมาล้อมกรุงศรีอยุธยา โดยตั้งด่าน   อยู่ที่โพธิ์สามต้น กองทัพไทยที่ส่งกำลังออกไปสู้รบกับพม่าก็พ่ายแพ้กลับมา     ทุกครั้ง จึงจำเป็นต้องตั้งมั่นรักษากรุงศรีอยุธยาไว้ พระยาตากสิน (สิน) ขณะนั้น ดำรงพระยศเป็นพระยาวชิรปราการ ได้รับพระบรมราชโองการโปรกเกล้าให้ลงมาเฝ้า ณ กรุงศรีอยุธยา และให้ไปปกครองเมืองกำแพงเพชร ซึ่งเป็นเวลาเดียวกันกับที่พม่ายกทัพมาล้อมกรุงศรีอยุธยาไว้แล้ว จึงโปรดเกล้าฯ ให้อยู่ช่วยรบ พระยาตากสินได้เห็นความแตกแยกและการขาดความสามัคคีของแม่ทัพในกองทัพไทยในกรุงศรีอยุธยา จึงได้ใช้วิจารณญาณอย่างรอบคอบในการคิดหาทำเลที่ตั้งทัพใหม่เพื่อเตรียมกู้อิสระภาพจากพม่า ดังนั้น ในวันเสาร์ขึ้น 4 ค่ำ เดือนยี่ ปีจอ อัฐศกจุลศักราช 1128 ซึ่งตรงกับวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2309 พระยาตาก พร้อมทหารเอก 4 ท่าน คือ หลวงพิชัยอาสา หลวงพรมเสนาขุนอภัยภักดี และหมื่นราชเสน่หา พร้อมด้วยทหารสมัครใจ 500 คน ตีฝ่าวงล้อมพม่าในเวลากลางคืนมุ่งหน้าไปทางทิศตะวันออก ทั้งทหารและม้าว่ายน้ำข้ามแม่น้ำป่าสักขึ้นฝั่งที่วัดพิสัย (ใกล้สะพานปรีดี-ธำรงค์) และควบม้าเรียบคลองบ้านกะมัง พระยาตากได้สู้พลางถอยพลางเรื่อยมา ชาวบ้านตามรายได้ให้ความช่วยเหลือสนับสนุนเสบียงอาหาร อาวุธ หมู่บ้านหนึ่งมีผู้หญิงชื่อ "โพ" เป็นหัวหน้านำชาวบ้านพร้อมกันสู้รบกับพม่าจนต้องเสียชีวิตเป็นจำนวนมาก และอีกหมู่บ้านหนึ่งมีพรานคนหนึ่ง มีอาชีพล่าสัตว์เป็นอาหาร เห็นกองทัพพระยาตากยกมา เมื่อรู้ว่าเป็นกองทัพจากเมืองหลวงจึงให้การ
ต้อนรับจัดที่พักค้างแรมให้ ต่อมาพม่าได้ยกทัพบุกไล่มาจนถึงหมู่บ้านอีกแห่งหนึ่งมีคลองแยกเป็นสามง่าม ขณะนั้นใกล้อรุณตรงกับวันอาทิตย์ขึ้น 5 ค่ำ เดือนยี่ ปีจอ อัฐศกจุลศักราช 1128 ตรงกับวันที่ 4 มกราคม 2309 พม่ายกกำลังติดตามมาอีก พระยาตากพร้อมด้วยกำลังพลจึงได้ตัดสินใจขึ้นมาต่อสู้ 
จากนั้นก็ได้เคลื่อนกำลังต่อไปยังเมืองนครนายก ฉะเชิงเทรา และจันทบุรี และได้ไปตั้งกำลังทัพรักษากรุงศรีอยุธยาที่ค่ายอำเภอบางปะหัน
     ภายหลังการสถาปนากรุงศรีอยุธยาแล้ว พระยาตากได้กลับมายังหมู่บ้านที่เคยนำทัพผ่าน โดยให้ชื่อหมู่บ้านที่ทำอาวุธว่า "บ้านธนู" หมู่บ้านทีให้เสบียงว่า "บ้านข้าวเม่า" หมู่บ้านที่นางโพ และนายพรานกับพรรคพวกร่วมใจกันสู้กับพม่าว่า "บ้านโพสาวหาญ"  และ "บ้านพรานนก" บริเวณที่นำทัพมาถึงตอนสว่าพอดีให้ชื่อว่า "อุทัย" หมายความว่า "แสงอาทิตย์ยามรุ่งอรุณ" ซึ่งก็คือบริเวณตำบลอุทัย ในปัจจุบันนี้ และคลองแยกเป็นสามง่ามที่สู้รบกับพม่าจนได้ชัยชนะชื่อว่า "คลองชนะ" เมื่อก่อนนั้นอำเภออุทัยอยู่นอกกำแพงเมืองได้แบ่งเขตออกเป็นแขวง เรียกว่า "แขวงขุนอุทัย" มีขุนอุทัยเป็นขุนแขวง อาณาเขตตั้งแต่ทิศเหนือต่อจากแขวงขุนนครางทิศใต้จดแม่น้ำเจ้าพระยา ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 3 ได้แบ่งแขวงนครซีกซ้ายออกเป็นนครใหญ่ นครซีกขวาเป็นนครน้อย แบ่งแขวงเสนาตอนเหนือเป็นเสนาใหญ่ ตอนใต้เป็นเสนาน้อย แขวงอุทัยคงเดิมไว้ ครั้งสมัยพระยาชัยวิชิต เป็นผู้รักษากรุง แบ่งแขวงอุทัยตอนเหนือ เรียกว่า "อุทัยใหญ่" ตอนใต้เรียกว่า "อุทัยน้อย"
     ในปี พ.ศ. 2430 กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เสนาบดี กระทรวงมหาดไทยได้จัดระเบียบการปกครองเสียใหม่ โดยแบ่งการปกครองเป็นมณฑลเทศาภิบาลกรุงศรีอยุธยา เป็นมณฑลอยุธยา และในปี พ.ศ. 2450 ได้แบ่งแขวงอุทัยเป็นอำเภอ เรียกว่า "อำเภออุทัยใหญ่" ตอนใต้ เป็น "อุทัยน้อย" และในปี พ.ศ. 2458 ได้มีการเปลี่ยนชื่ออำเภอต่าง ๆ มาเป็นชื่ออำเภอในปัจจุบัน โดย อำเภออุทัยน้อยเป็นอำเภอวังน้อย และอำเภออุทัยใหญ่ เป็น อำเภออุทัย โดยในปี พ.ศ. 2479 ได้ยกฐานะตำบลโคกม่วง ตำบลกระจิว ตำบลหนองน้ำใส ในท้องที่อำเภออุทัย เป็นกิ่งอำเภอ เรียกว่า "กิ่งอำเภอภาชี" และโอนตำบลไผ่ล้อม ตำบลพระแก้ว ตำบลหญ้านาง อำเภอนครหลวง มาร่วมขึ้นเป็นกิ่งอำเภอภาชี มี 6 ตำบล ขึ้นกับอำเภออุทัย 

การปกครองส่วนภูมิภาค

อำเภออุทัยแบ่งเขตการปกครองย่อยเป็น 11 ตำบล 107 หมู่บ้าน

1. คานหาม   (Khan Ham)   9 หมู่บ้าน           7. เสนา   (Sena)   6 หมู่บ้าน
2. บ้านช้าง   (Ban Chang)   7 หมู่บ้าน           8. หนองน้ำส้ม   (Nong Nam Som)   7 หมู่บ้าน
3. สามบัณฑิต   (Sam Bandit)   10 หมู่บ้าน           9. โพสาวหาญ   (Pho Sao Han)   8 หมู่บ้าน
4. บ้านหีบ   (Ban Hip)   12 หมู่บ้าน           10. ธนู   (Thanu)   12 หมู่บ้าน
5. หนองไม้ซุง   (Nong Mai Sung)   9 หมู่บ้าน           11. ข้าวเม่า   (Khao Mao)   14 หมู่บ้าน
6. อุทัย   (Uthai)   13 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่อำเภออุทัยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 12 แห่ง ได้แก่

  • เทศบาลตำบลอุทัย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลอุทัย
  • องค์การบริหารส่วนตำบลคานหาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคานหามทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านช้าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านช้างทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลสามบัณฑิต ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสามบัณฑิตทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านหีบ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านหีบทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหนองไม้ซุง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองไม้ซุงทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลอุทัย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอุทัย (นอกเขตเทศบาลตำบลอุทัย)
  • องค์การบริหารส่วนตำบลเสนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเสนาทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหนองน้ำส้ม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองน้ำส้มทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลโพสาวหาญ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพสาวหาญทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลธนู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลธนูทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลข้าวเม่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลข้าวเม่าทั้งตำบล
(Visited 578 times, 1 visits today)